Het geheim van een oud adventslied of: liturgie met een knipoog.

December: de tijd van de donkere dagen. De dagen zijn kort. De lampen moeten al snel aan in huis. Velen gaan in het donker naar hun werk of naar school en komen pas weer thuis als het al weer donker is of wordt.

December is ook de tijd van advent: verwachtingsvol uitzien naar het feest van kerst. Bij de adventstijd horen een hele reeks bekende liederen, die we graag zingen. Een daarvan is het lied dat we kennen als ‘O kom, om kom Immanuël’. Zo stond het tenminste als gezang 125 in ons oude liedboek.

Het lied staat ook in ons nieuwe Liedboek: lied 466. Telde het lied in ons oude liedboek vijf coupletten, nu zijn het er zeven. Leg je twee liedboeken naast elkaar, dan zie je bovendien dat er niet alleen twee coupletten bij zijn gekomen, maar ook dat er wijzigingen zitten in de tekst van de coupletten. De tekst luidt nu (boven elk couplet staat een Latijns kernwoord, met bijbehorende bijbeltekst):

Sapientia (Spreuken 8:1-16)

O wijsheid, daal als vruchtbare taal!

Het zaad verdort, de oogst wordt schraal,

op aarde plant het kwaad zich voort,

de waanzin voert het hoogste woord.

O kom, o kom, Emmanuel!

Verblijd uw vol, uw Israël!

 

Adonai (Deuteronomium 10:17-21)

O kom, die Heer en meester zijt,

verschijn ons toch in majesteit!

Verlichte wolk en lopend vuur,

zo waart Gij eens op aarde hier.

O kom, o kom, Emmanuël!

Verblijd uw volk, uw Israël!

Radix Jesse (Jesaja 11:1-10)

Ja kom, Gij wortel Isai,

verlos ons van de tirannie,

van alle goden dezer eeuw,

o herder, sla de boze leeuw!

O kom, o kom, Emmanuël!

Verblijd uw volk, uw Israël!

 

Clavis David (Jesaja 22:20-22)

Ontsluit, Gij die de sleutel zijt,

die opendoet en niemand sluit,

het huis van dood en duisternis

waarin uw volk gekluisterd is!

O kom, o kom, Emmanuël!

Verblijd uw volk, uw Israël!

 

Oriens (Maleachi 3:20)

Daag op, o grote dageraad,

licht aan, wij zijn ten einde raad,

verjaag de nacht van onze nood

en maak uw toekomst rozerood!

O kom, o kom, Emmanuël!

Verblijd uw volk, uw Israël!

 

Rex Gentium (Jeremia 10:6-7)

Koning der volken, heers alom

en, eerste van de aarde, kom!

Gij hoeksteen, maak ons samen één,

verzamel allen om U heen!

O kom, o kom, Emmanuël!

Verblijd uw volk, uw Israël!

 

Emmanuel (Jesaja 7:14)

Emmanuël, bewijs uw naam!

wees uw belofte, neem ons aan,

zegen het volk dat vrede wil,

maak Israël gerust en stil.

O kom, o kom, Emmanuël!

Verblijd uw volk, uw Israël!

Dit lied heeft oude wortels. Het gaat terug op wat wordt genoemd: de O-antifonen. Al vele eeuwen wordt in kloosters elke dag in de vespers (aan het eind van de middag) de lofzang van Maria – het Magnificat – gezongen (Lukas 1:46-55). Voor en na het Magnificat wordt dan een antifoon gezongen. Zo’n antifoon is een keervers, dat – zo zou je kunnen zeggen – kleur geeft aan de tekst waar de antifoon ‘omheen’ staat.

In de laatste week voor kerst is de antifoon bij het Magnificat een van de zeven ‘O antifonen’. Ze beginnen allemaal met de uitroep: ‘O’. En daarna volgt zeven dagen lang (van 17-23 december) een bijnaam voor Christus. Die bijnamen komen uit de Bijbel en zijn in het Latijn (de taal die eeuwenlang in kloosters voor de liturgie werd gebruikt; en in sommige kloosters nog steeds wordt gebruikt): Sapientia (wijsheid) – Adonai (Heer) – Radix Jesse (wortel van Isaï) – Clavis David (sleutel van David) – Oriens (Dageraad) – Rex Gentium (koning van de volken) – Emmanuel (Immanuël).

In deze zeven bijnamen schuilt een geheim. Wanneer je de eerste letters van de zeven bijnamen van achter naar voren leest, dan ontstaat er het zinnetje: ‘ero cras’. Dat betekent: morgen zal ik er zijn. Inderdaad! Want als je op 23 december het zinnetje compleet hebt, is de boodschap: morgen (kerstavond 24 december) vieren we de geboorte van het Kind dat het licht in de wereld brengt. Zo bevat dit oude adventslied een geheim. Het is liturgie met een knipoog. En daarom is het mooi dat het lied in ons nieuwe Liedboek weer zeven coupletten telt.

Ik wens jullie allen goede adventsdagen toe. En natuurlijk een gezegend, een zalig kerstfeest!

ds. Dirk van Keulen