Dromen, ladders en de Bijbel lezen.

In ‘Letter & Geest’, de weekendbijlage van het dagblad Trouw, van 12 januari las ik een klein gesprek met Inez van Oord, de oprichtster van het tijdschrift Happinez. Het gaat over een droom die ze had: ‘De aarde was een balletje in een soort eiersnijder. Die sneed de aarde in honderden stukjes. Op ieder stukje stond een mens alleen. Op een eigen eiland, een eigen wereld. Sommige mensen waren aan het juichen. Het leek of ze iets hadden gewonnen. Veel geld misschien, of een rechtszaak of ze hadden hun eigen gelijk gehaald. Maar ze vierden hun geluk alleen. De anderen keken toe, vanaf hun eigen eiland. De wereld viel totaal uiteen. Ik dacht, hoe gaan we dit bij elkaar houden? Op dat moment zag ik dat er touwen en ladders voor het oprapen lagen. Er lag ook cement. En toen werd ik wakker’.

In het gesprek duidt ze zelf de droom. Ze ziet er een soort wake-upcall in: ‘We zitten soms zo op ons eigen eilandje. We zijn met onze veiligheid bezig, met ons eigen belang. Die wereld kan ook heel fijn en vertrouwd zijn. Maar als alles los van elkaar komt te staan, is er geen samenhang meer. Terwijl de oplossing van een probleem soms op een ander “eiland” ligt.

We hebben ladders nodig, bruggenbouwers, mensen die individuen, organisaties, instellingen, groepen en alle andere gelijkgestemde “eilandbewoners” met elkaar kunnen verbinden. Zodat we kunnen luisteren naar elkaar en durven openstaan voor andere ideeën’.

Bij die droom en die ladder moest ik terugdenken aan Inez van Oords boek Rebible. Dat verscheen in 2017. In dat boek herleest ze een reeks bekende Bijbelverhalen, waar ze in haar jeugd mee is opgevoed. En ze verwoordt hoe ze die verhalen nu leest. Zó leest, dat de verhalen nu vandaag betekenis krijgen in haar leven. Daarom heeft ze haar boek de ondertitel gegeven: ontdekking van vergeten verhalen.

Een van die bekende verhalen is dat van de Jakobsladder uit Genesis 28. Jakob heeft zijn broer Ezau bedrogen. Die is natuurlijk heel boos en Jakob slaat voor zijn broer op de vlucht. Onderweg valt de nacht. Jakob is moe, hij gaat liggen, legt zijn hoofd op een steen en dan komt de slaap. Hij krijgt een droom: over een ladder die op de aarde staat en tot in de hemel reikt. Engelen van God gaan omhoog en dalen af over de ladder.

In Rebible geeft ze van dit verhaal een psychologiserende duiding (blz. 88-89). Ze schrijft over een ‘innerlijke ladder’ die trede voor trede opklimt en je hart lichter en vrijer maakt. Helemaal onderaan de ladder staan diepe en zware gevoelens als depressie, wanhoop, schuld, onwaardigheid, wraak en boosheid. Via zorgen, twijfel, verveling, tevredenheid, hoop, optimisme, enthousiasme/geluk en passie kom je helemaal bovenaan de innerlijke ladder uit bij: liefde.

Ik vind dat een mooie duiding van de droom van Jakob. Een interpretatie waardoor we de droom van Jakob betekenis kunnen geven in relatie tot ons eigen leven. Want veel van de gevoelens die zo worden verbonden aan treden op de ladder kennen we ook in ons eigen leven. Wie is nooit boos? Wie is vrij van schuld? Wie kent nooit zorgen? Wie leeft zonder hoop? Het is een manier om Bijbelverhalen te verbinden met je eigen leven. Bijbelverhalen lees je immers altijd door je eigen ogen en hoor je met je eigen oren. En ze krijgen betekenis door ze te verbinden met wat er in je eigen leven gebeurt.

Inez van Oord schreef haar boek Rebible in samenspraak met haar broer die dominee is. Dat doet me ook beseffen, dat samen de bijbel lezen heel verrijkend kan zijn. Iemand anders kan een Bijbelverhaal anders lezen dan jij dat doet. Zo kunnen nieuwe betekenissen en perspectieven die in het verhaal liggen zich voor je openen.

Dan komt het er wel op aan de bijbel als een spiegel te laten zijn waar jij inkijkt. En je onbevangen open te stellen voor wat je ziet, voor wat je leest en hoort. En dat niet in de weg te laten staan door wat we denken te weten, door wat volgens ons hoort of passend is. Want dan lopen we het risico dat we de bijbel laten buikspreken.

Zo is bijbel lezen ook een hele kunst – maar het is het waard!

Met hartelijke groeten,

ds. Dirk van Keulen