mei 31

De werkgroep eredienst en kerkmuziek.

Van iedere predikant wordt verwacht dat hij of zij ook taken buiten de eigen gemeente op zich neemt. Dan kun je bijvoorbeeld denken aan dingen die te maken hebben met bestuur: meedenken over de kerk binnen de classis of de synode. Of taken vervullen die te maken hebben met het reilen en zeilen van zulke bestuursorganen. Belangrijk voor de Noordoostpolder is ook het Dorpskerkenoverleg, waarin ds. Gerlof van Rheenen (Nagele) een voortrekkersrol heeft.

Mijn taak is op dit moment een andere: ik ben voorzitter van de Werkgroep Eredienst en Kerkmuziek van de PKN.

Wat is dat voor Werkgroep? En hoe ben ik daarin verzeild geraakt?

Ik begin met het laatste. Toen in theologie studeerde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam kreeg ik les in allerlei vakken: Oude Testament, Nieuwe Testament, Kerkgeschiedenis, Dogmatiek, Ethiek, Praktische Theologie, enz. Aan het eind van de studie moest je je specialiseren. Ik vond het moeilijk kiezen. Ik vond zoveel vakken leuk en interessant. Uiteindelijk koos ik voor Dogmatiek (het vak waarin de inhoud van wat wij geloven onder woorden wordt gebracht) en Liturgiek.

Het leuke aan het vak Liturgiek is dat daarin allerlei lijntjes bij elkaar komen. Natuurlijk is er de praktische kant: hoe geeft je de liturgie voor de komende zondag vorm? Maar er is ook een historische kant: de christelijke kerk viert al tweeduizend jaar. De liturgie is in al die tijd niet gelijk gebleven, maar heeft zich ontwikkeld. Vanzelfsprekend is er een lijntje met Oude en Nieuwe Testament: die worden in de liturgie immers altijd gelezen. En er is ook een lijntje met de Dogmatiek: want gedachten over wat wij geloven klinken altijd in de liturgie door.

Eigenlijk kun je wel zeggen dat de liturgie het hart van de kerk vormt. Zonder liturgie kan de kerk niet bestaan. Zo raakte ik in liturgie geïnteresseerd en maakte daarvan een soort specialisme.

Al snel na het einde van mijn studie werd ik gevraagd lid te worden van de redactie van de boekenserie Werkboekjes voor de Eredienst. We bedachten thema’s over actuele vragen, we vroegen iemand zo’n boekje te schrijven en we lazen mee met de teksten die hij of zij schreef. Soms schreef een redactielid zelf zo’n boekje. Tweemaal deden we dat als redactie in zijn geheel, waarbij ieder een of meer hoofdstukjes schreef.

Zo kwamen jaarlijks twee boekjes tot stand. Zo’n vijftien jaar ben ik lid geweest van de redactie. Na veertig deeltjes vond de uitgever het welletjes met de serie. En kwam er een einde aan de groep die deze serie redigeerde.

Kort daarna werd ik gevraagd lid te worden van de Werkgroep Eredienst. Die Werkgroep is onderdeel van de landelijke organisatie van de PKN – zeg maar: het bureau in Utrecht. De Werkgroep adviseert de synode als het gaat om vragen over liturgie.

De Werkgroep is dus in de eerste plaats een soort denktank. Omdat kerk en liturgie nooit gelijk blijven, maar altijd in ontwikkeling zijn, is het zinnig om met een groep af en toe eens stil te staan bij de ontwikkelingen: wat gebeurt er? Wat kunnen we daarvan leren?

In het verleden had de Werkgroep ook praktische taken. Zo was de Werkgroep verantwoordelijk voor de twee delen Dienstboek. Een proeve waarin materiaal voor elke zondag van het kerkelijk jaar worden aangereikt, evenals teksten voor bijvoorbeeld de viering van avondmaal en doop, de bevestiging van ambtsdragers, enz.

Toen vorig jaar de voorzitter ermee stopte (hij is wel lid gebleven van de Werkgroep!) heb ik de taak van voorzitter op me genomen. Afgelopen jaar hebben we bijvoorbeeld een aantal nieuwe teksten voor de viering van het avondmaal besproken.

We waren betrokken bij de totstandkoming van het door Marcel Barnard geschreven boekje Tot Gods Eer. Dat boekje is ook op de synode aan de orde geweest. Het is de bedoeling dat aan de hand van dat boekje gemeente gesprekken kunnen voeren over liturgie.

We werden gevraagd eens mee te denken over een liturgie voor de doop vanuit een bepaalde stroming binnen de PKN. Dat geeft aan dat de Werkgroep er voor de volle breedte van de PKN is.

We denken na over een boek, waarin we materiaal voor themavieringen aanbieden.

Op de agenda voor toekomstige vergaderingen staat bijvoorbeeld een gesprek over wat wordt genoemd: ‘kliederkerk’ – een heel eigentijdse vorm van viering met kinderen. En we zullen vast en zeker ook een keer praten over de viering van doop en avondmaal in pioniersgemeenten.

Kerkmuziek had binnen de organisatie in Utrecht heel lang een eigen groep. Deze is opgeheven. Daarom is naast de liturgie – de eredienst – sinds vorig jaar ook het veld van de kerkmuziek aan de Werkgroep toegevoegd. Dat gaat natuurlijk goed samen, want maakt muziek niet onlosmakelijk deel uit van de liturgie? Je kunt je toch moeilijk een viering voorstellen zonder muziek, zonder samen liederen zingen.

Zo weet u een beetje wat mijn taak buiten de gemeente Luttelgeest is. En waarom ik vier of vijf keer per jaar een ochtend naar Utrecht ga.

Een vriendelijke groet, Ds. D. van Keulen.