sep 01

Bidden (2) en het intentieboek

In het vorige nummer – wat een tijd geleden dat ik daarvoor een stukje schreef! – ging het over bidden: persoonlijk bidden en gemeenschappelijk bidden. Gemeenschappelijk bidden is een van de dingen die we altijd in onze kerkdiensten doen. Ik schreef dat we verschillende gebeden in de kerkdienst kunnen onderscheiden. Dan kunnen we bijvoorbeeld denken aan:

– consistoriegebed (voorafgaand aan de dienst)

– drempelgebed

– kyrie (met aansluitend gloria)

– schuldbelijdenis (met aansluitende genadeverkondiging)

– collectagebed

– gebed om verlichting met de Heilige Geest

– Voorbeden

– gebed over/voor de gaven

– tafelgebed of eucharistisch gebed

– gebed van de Heer: het Onze Vader

– postcommuniegebed

Dat zijn er een heleboel! De meeste doen bij wie geregeld naar de kerk gaat wel een belletje rinkelen: je hebt zo’n gebed weleens meegemaakt. De dominee die voorging gebruikte misschien de term: ‘we bidden ons kyriegebed’, of: ‘laten we bidden om verlichting met de Heilige Geest’.

Sommige gebeden doen de wenkbrauwen fronsen: collectagebed? – nee, nooit van gehoord. Is dat bij de collecte aan het eind van de dienst? Maar wat is dan het verschil met het gebed over of voor de gaven? Nou, collectagebed heeft een plaats veel eerder in de dienst en heeft niets met de inzameling van de gaven te maken.

Daar zie je al aan, dat al deze gebeden hun eigen plaats in de liturgie hebben en hun eigen kleur.

Ik kan komend jaar op deze plaats af en toe weleens wat schrijven over bepaalde onderdelen van de liturgie. Dan komen bijvoorbeeld sommige van deze gebeden een keer aan de orde. Maar ook kan ik antwoord geven op die vraag die een keer tijdens de voorbereiding van een dienst in de oecumenische commissie klonk: ‘moeten we niet eerst Votum en Groet?! – maar eeeh, wat is dat eigenlijk?’

Voorbeden

Nu nog iets over een van de gebeden uit dat rijtje waarmee ik begon: de voorbeden. Deze hebben een plaats aan het eind van de dienst. In elk geval na de preek (of overdenking, of overweging). Want in de preek kunnen gebedsintenties voor de voorbeden zich aandienen. Het maakt niet zoveel uit of je de voorbeden voor of na de inzameling van de gaven uitspreekt.

De voorbeden worden in de literatuur ook wel genoemd: het algemeen kerkgebed, of: het gebed voor alle nood van de christenheid – of liever: de nood van de wereld. De voorbeden hebben een bijbelse grondslag. Dan kun je bijvoorbeeld denken aan 1 Timoteüs 2:1v.: ‘Allereerst vraag ik dat er voor alle mensen gebeden wordt, dat er smeekbeden, voorbeden en dankgebeden voor hen worden uitgesproken. Bid voor alle koningen en gezagsdragers, opdat we rustig en ongestoord kunnen leven, in alle vroomheid en waardigheid’.

Daarom zijn er vanouds in de voorbeden drie aandachtsvelden: de wereldwijde kerk, de overheden en mensen of groepen in nood. Alles kan in de voorbeden dus een plaats hebben. De actualiteit speelt daarin natuurlijk ook een rol.

De voorbeden kunnen worden afgewisseld door een gezongen acclamatie, bijvoorbeeld: Wij bidden U, verhoor ons, Heer (Liedboek 367h). Vaak wordt na de gezamenlijke voorbeden een moment van stilte ingelast: ruimte voor ieder om tot God uit te spreken wat een ander niet voor je zeggen kan. En na die stilte wordt dan meestal het Onze Vader gebeden.

Voorbedenboek / intentieboek

Hoe kom je nu als dominee aan de dingen waar je op een bepaalde zondag voor bidt? Zoals ik al schreef: dat kan voortkomen uit de preek. Natuurlijk denk je ook na over de gemeente: zijn er gemeenteleden waarvoor het passend is te bidden? En je volgt de actualiteit: wat gebeurt er veel waarvoor je kunt bidden!

Soms denk ik ook weleens: eigenlijk is het jammer, dat ik als dominee in mijn eentje zit te bedenken waar we bij stilstaan in de voorbeden. Is dat niet ook raar? De kerkdienst, de liturgie is toch van ons allemaal? Ja, als dominee ben je de voorganger. Maar daar is ook weleens kritiek op: het is allemaal zo’n eenrichtingsverkeer – een beetje inbreng van gemeenteleden zou mooi zijn.

In allerlei gemeenten – en dat was ook het geval in de rooms-katholieke kerk in ons dorp toen die nog open was! – bestaat daarom een voorbedenboek of intentieboek. Gemeenteleden kunnen als ze de kerk binnenkomen er iets inschrijven: iemand, of een groep mensen, of een land, of een situatie waarvoor kan worden gebeden. Tijdens de dienst, voorafgaand aan de voorbeden, wordt gelezen wat er die zondag in is geschreven, en dat krijgt dan een plaats in de voorbeden.

In de kerkenraadsvergadering van mei hebben we het erover gehad. En we hebben toen gezegd: laten we ook in de Schakel zo’n voorbeden of intentieboek invoeren. Vanaf de komende startzondag. Het boek komt, met een pen, te liggen op een tafel bij de ingang van de kerk. Het zal voor sommigen onder u misschien even wennen zijn. U mag eraan voorbijlopen zonder er iets in te schrijven: er zijn immers dingen waarvoor iemand anders de juiste woorden niet kan vinden. Maar voel u vrij – het hoeft natuurlijk niet elke zondag – er iets in te schrijven wanneer u dat wilt: het krijgt dan in de voorbeden een plaats. Wat zou het mooi zijn als zo de voorbeden meer iets gezamenlijks worden.

Met hartelijke groeten, Dirk van Keulen